Een historische erfenis

zo-waar-ut-vruuger-banner-diow-mc
Helmont: Helmonds fraaiste gebedshuis stond ooit midden in de Veestraat. Het was de Heilig Hartkerk, een kruisbasiliek met een vieringtoren ontworpen door de befaamde architect Pierre Cuypers. Omdat het gebouw in een slechte staat zou verkeren, werd het in 1957 afgebroken. Hiermee verloor Helmond een van de mooiste bouwwerken die de stad ooit kende.

Foto boven: (L) Voorgevel van de Heilig Hartkerk in de Veestraat. (R) Uitzicht vanaf de markt omstreeks 1900 straat (Ansicht uitg. Boon A.Dam).

De driebeukige neogotische kerk was een van de laatste grote werken van Cuypers, wiens naam in een adem genoemd mag worden met het ontwerp van het Amsterdamse Rijksmuseum. De architect gaf niet alleen honderden kerken, kapellen en kloosters vorm, maar restaureerde ook bedehuizen in zijn eigen karakteristieke stijl. Hij ontwierp ook de troon waarop de koning jaarlijks zijn troonrede uitspreekt.

Voorportaal van de Heilig Hartkerk. Rechts ligt de Veestraat

Voorportaal van de Heilig Hartkerk. Rechts ligt de Veestraat

De afbraak van de Helmondse kerk heeft niet alleen letterlijk maar vooral figuurlijk veel stof doen opwaaien.

De aanbesteding vond plaats in 1897, drie jaar later werd het kerkgebouw plechtig ingewijd. Rond 1950 zou in het houtwerk de vraatzuchtige boktor zijn aangetroffen, die grote schade zou aanrichten aan de constructie. De kranten stonden lange tijd vol over het beestje dat de statige toren al zou teisteren. Afbraak van de kerk zou onvermijdelijk zijn, al leek de lucratieve verkoop van de grond om de bouw van winkels mogelijk te maken, een meer voor de hand liggend motief. In 1952 werd de toren gesloopt. Hiermee waren de problemen nog niet voorbij. De onderbouw zou in een zodanige staat verkeren dat het monument niet gehandhaafd kon worden. In 1957 vond het zijn Waterloo.

Ter vervanging werd aan de Bindersestraat een nieuwe kerk in gebruik genomen. Ook deze was een kruisbasiliek en eveneens voorzien van een vieringtoren. Het was een bakstenen bouwwerk uit het oeuvre van architect Hendrik Willem Valk, wiens zoon Gerard ook bij de bouw betrokken was. Het bestond uit een middenschip met zeven traveeën en twee dwarsbeuken. De toren reikte tot aan de nok van het schip en was voorzien van een arcade en een omgang. Hierop stond de markante spits. Ook dit Godshuis was geen lang leven beschoren. In 1982 werd het aan de eredienst onttrokken en kort daarna afgebroken.

Erfenis

Van de twee kerken zijn enige essentiële objecten bewaard gebleven. De Woenselse Petruskerk werd deels ingericht met meubilair dat uit de eerste Heilig Hartkerk afkomstig is. Een ander gedeelte werd verscheept naar Ghana. Het werd gebruikt voor de inrichting van de nieuwe Heilig Hartkerk van Winneba, waar de Helmondse pater Hans van de Ven veel voor de parochie betekend heeft. Het betreft in hoofdzaak het altaar en de handgesneden communiebanken. Enkele originele glas in lood ramen werden hergebruikt in de nieuwe kerk aan de Bindersestraat, maar het merendeel werd aan Godshuizen in het buitenland geschonken.

De Heilig Hartkerk in de Veestraat, een ontwerp van Pierre Cuypers (Collectie RHC).

De Heilig Hartkerk in de Veestraat, een ontwerp van Pierre Cuypers (Collectie RHC).

De mooiste herinneringen zijn vijf religieuze schilderijen met een formaat van twee bij twee meter, die werden vervaardigd in het Roermondse atelier Windhausen dat stamt uit een familie van kunstenaars. De doeken werden in een kelder teruggevonden. De heemkamer beschikt over een zilveren troffeltje met de tekst ‘God tot lof’. Het is gebruikt voor de eerste steenlegging in 1897. De oud-directeur van een Helmonds bedrijf, bezit een houten tableau met een voorstelling van Maria en het Heilig Hart. Het stond oorspronkelijk in het voorportaal van de kerk aan de Veestraat en kreeg daarna een ereplaats in het nieuwe Godshuis. Het houtsnijwerk stond ooit op een sokkel met de inscriptie ‘Uit dankbaarheid voor de bevrijding 1945’. Het voetstuk is nu in het bezit van een onbekende verzamelaar, maar het kunstwerk zelf is dus behouden gebleven.

In de kapel van het Elkerliek Ziekenhuis staan een aantal beelden die afkomstig zijn uit de Heilig Hartkerk aan de Veestraat. Na de ontmanteling kregen ze een plaats in de nieuwe kerk aan de Bindersestraat. Het zachte materiaal waaruit ze bestaan was de belangrijkste oorzaak van enige beschadigingen, daarom werden ze in 2007 gerestaureerd. Nu staan ze keurig hersteld in de hal van de kapel. Een ander deel van de kerkelijke erfenis bevindt zich in de Stiphoutse Oude Toren welke het restant is van een middeleeuwse kerk. De toren is nu uitgerust met een spits en houten klankborden in de galmgaten, maar dat is niet altijd zo geweest. Het is het gevolg van een ingrijpende restauratie in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Na de sloop van de tweede Heilig Hartkerk werd het resterende uurwerk in de Oude Toren geplaatst. In Stiphout weten ze sindsdien hoe laat het is.

Er is een in het oog springend deel van de tweede Heilig Hartkerk behouden gebleven. Het betreft de fraaie torenspits, waarvan het beneden- en middenstuk achthoekig en het bovenstuk peervormig is. Hij werd vervaardigd door het Aannemersbedrijf Dirks & Zn. De spits ontsnapte aan de slopershamer doordat hij door de firma Meulendijks werd gekocht.

Heilig Hartkerk aan de Bindersestraat, een ontwerp van Hendrik Valk (Collectie RHC)

Heilig Hartkerk aan de Bindersestraat, een ontwerp van Hendrik Valk (Collectie RHC)

Sindsdien staat hij pontificaal in de voortuin van de familie aan de Burgemeester Krollaan in de wijk Mierlo-Hout.

Reageren op dit verhaal? Schrijf deze op het invulformulier wat helemaal onderaan op deze pagina staat. Zo kunnen ook de mensen die geen facebook hebben toch uw reactie lezen!

Hans Vogels Heemkundekring Helmont
Foto´s en Illustraties Heemkundekring Helmont

Voor het cultuurhistorische erfgoed van Helmond bestaat steeds meer belangstelling. Toch dreigt veel cultuurgoed in de vorm van gebruiken, taal, gebouwen of historische voorwerpen, verloren te gaan. ‘Heemkundekring Helmont’ tracht dit erfgoed te bewaken en te bewaren voor de toekomst, zodat het ook voor latere generaties in stand gehouden wordt. Heemkundekring Helmont hoopt met de rubriek “Zo waar ut vruuger” niet alleen de belangstelling voor het erfgoed te bevorderen, maar ook het heemwerk extra onder de aandacht te brengen.

Zie meer uit deze rubriek en klik op de banner ▼

zo-waar-ut-vruuger-banner-diow-mc


 

 

 

1,250 totaal aantal vertoningen, 2 aantal vertoningen vandaag

Laat ook anderen weten wat er speelt in uw eigen wijk!

Dit is niet ok

Dit bericht heeft 2 reacties

  1. Pastoor E. Seidel Reply

    In de Lambertuskerk zijn meerdere voorwerpen uit de oude H. Hart aanwezig. De schilderijen op doek die vorig jaar in de Bieb tentoongesteld waren, hangen daar nu. Maar al sinds de sloop in 1957 hangen daar ook: het grote triomfkruis, en twee beeldengroepen die enkele jaren geleden gerestaureerd zijn door vakschool Sint Lucas.

    Interessant en saillant is, dat de pastoor van de Lambertuskerk ten tijde van de oplevering van de H.Hart zo geraakt was door de schoonheid van wat atelier Cuypers had gemaakt, dat hij hetzelfde atelier opdracht gaf de Lambertuskerk door Cuypers te laten decoreren, de altaren en beelden over te schilderen en in die nieuwe stijl achterin de Antoniuskapel in te richten. Het Antoniusaltaar werd rond 1900 geleverd. Het altaar is in een identieke stijl als de altaren in de H.Hart, en het schilderij op doek boven dat altaar is exact zoals de doeken in de H.Hartkerk.

    Zoals de afgelopen jaren is gebeurd, verwacht het parochiebestuur de komende jaren in de Lambertuskerk diverse decoraties in de Cuypers-stijl te kunnen herstellen. De H.Hartkerk komt helaas niet meer terug, maar het werk van Cuypers hopelijk wel.

  2. Theo Reply

    Het afgelopen jaar (2018) zijn op het terrein van het sportpark De Braak, bij archeologisch proefsleuvenonderzoek, nog een aantal fragmenten van natuursteen (kalksteen of mergelsteen) en geprofileerde (ronde) bakstenen gevonden. Gezien het materiaal, de grondstof en de vormen lijken deze resten afkomstig te zijn van de gesloopte H. Hartkerk. Ook is enkele jaren geleden aan de noordzijde van het NS-station een natuurstenen fragment van een ‘baldakijn’ gevonden, eveneens vergelijkbaar met de vondsten bij de Braak en vergelijkbaar met foto’s van het interieur van de H. Hartkerk. Het slooppuin blijkt met deze vondsten nog in de bodem van Helmond te liggen!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *